Reis naar het Oosten (met enkele omwegen)

Het was hoofdpaginanieuws op de NOS: De VU krijgt geld van een Chinese universiteit voor een onderzoek naar mensenrechten. Het Cross Cultural Human Rights Centre was bedoeld om het niet-westerse perspectief op mensenrechten te belichten, en zo een pluralistische dialoog te kunnen voeren. Maar het leeuwendeel van het geld komt van een Chinese universiteit, en de Chinese beïnvloeding lijkt onmiskenbaar: de mensenrechtenschendingen in Xinjiang werden herhaaldelijk gebagatelliseerd, met verwoordingen die wel erg klinken als de officiële retoriek die de Chinese Communistische Partij bezigt. De directe reactie van de VU was om de subsidie vanuit China stop te zetten.   Dat lijkt me ook een goed idee, laat ik dat vooropstellen. Om als onderzoeksinstituut afhankelijk te zijn van een regime dat zelf geen andere perspectieven duldt, lijkt me niet heel constructief als pluralisme je doel is. En het was ook niet bepaald fraai, hoe de betrokken hoogleraar Tom Zwart zich verdedigde tegenov...

In het algemeen wordt in het Westen de opkomst van China op het wereldtoneel met argwaan tegemoet gezien. Er liggen misschien wel commerciële kansen, maar het beeld van China als nieuwe hegemoon schrikt ons toch af. Wat gebeurt er immers met onze vrijheid, onze democratie, onze waarden? Het sentiment van wantrouwen is wijdverbreid in de Nederlandse media. Maar wat is het achterliggende doel van de Chinese overheid? Welke rol wil het land spelen in de wereld? Wil het de hegemoon worden, andere staten overtuigen tot hun politieke systeem, buurlanden binnenvallen? Interpreting China’s Diplomatic Principles , een boek verschenen in 2016, probeert voor de westerse lezer een beeld te geven van het buitenlandbeleid. De auteur, Gong Li, is een Chinese politicoloog en lid van de Communistische Partij. De ondertitel “Peaceful development” doet waarschijnlijk al enige ogen rollen, en het is makkelijk om dit boek te zien als een lege propaganda-oefening. De citaten over het belang van culturele di...

Tijdens de ellenlange Amerikaanse verkiezingen van 2020 verdiepte ik me voor mijn scriptie in het Confucianisme. Wat me toen opviel waren de vele overeenkomsten tussen Mencius en de democratische kandidaat Bernie Sanders. De mannen, die zo’n 2300 jaar van elkaar verwijderd zijn, delen hun vurige stijl, hun onverbloemde kritiek op de mensen met macht, hun inzet voor socio-economische rechtvaardigheid, hun veroordeling van hebzucht en hun geloof in de potentiële goedheid van elk mens. Persoonlijk vind ik het fascinerend dat een denker uit een feodale, agrarische samenleving op politiek en ethisch vlak zoveel lijkt op een populaire Amerikaanse presidentskandidaat van vandaag de dag. Daarom wil ik het vandaag hebben over een specifiek hoofdstuk uit de Mencius , dat een zeer actueel thema bespreekt: het eten van vlees.  Nu is vegetarisme geen volledig modern concept. Er waren daoïsten die zich twintig eeuwen terug al onthielden van vlees. Dit was bedoeld ter optimalisering van iemands l...

Als je naar het Chinese denken kijkt, lijkt het soms alsof er niet zoveel baanbrekends is gebeurd sinds de oude klassiekers. Bij mijn studie werd in een tweedejaars vak filosofie geen enkel werk besproken van na het jaar 0. De grote namen zoals Confucius, Laozi, Zhuangzi, Mozi en Sunzi zijn allemaal afkomstig uit een redelijk korte periode van de Chinese geschiedenis, tussen 600 en 200 v. Chr. Maar er was zeker geen sprake van intellectuele armoede in de periodes die erop volgden, zo bewijst Jan de Meyer met zijn nieuwe boek De Deugd en de Weg: Chinese Disputen uit de derde en vierde eeuw . In dit boek vertaalt hij een zestal discussies en geeft hij daarbij de nodige toelichtingen. De variatie aan onderwerpen geeft een mooi beeld van levensbeschouwing van Chinese intellectuelen uit deze periode.   De Pure discussie Net zoals het tijdperk van Confucius en de andere oude denkers was de periode waaruit De Meyer teksten heeft gekozen nogal stormachtig. De bloeiende Han-dynastie kwam te...

In het briljante kleine boekje 19 Ways of looking at Wang Wei, analyseert Eliot Weinberger vol humor de nuances van een dertigtal vertalingen van hetzelfde gedicht (in het Nederlands waarschijnlijk het beste te vertalen als Hertenkamp), bestaande uit slechts 4 zinnen en 20 Chinese karakters. Nu was ik dit, in China welbekende, gedicht reeds tegengekomen tijdens mijn college Klassiek Chinees en toen trof de eenvoud ervan me al. Kort gezegd gaat het gedicht over een berg zonder mensen erop, terwijl ergens in de verte nog wat stemmen te horen zijn. De avond valt, licht komt het bos (op de berg) binnen, en dit licht weerkaatst op het groene mos. Voor de duidelijkheid volgt hier even een woordelijke vertaling van elk karakter: 鹿 寨 空 山 不 见 人 但 闻 人 语 响。 返 景 入 深 林 复 照 青 苔 上 hert kamp leeg berg niet zien mens maar horen mens stem geluid terugkeren licht indringen diep bos weer verlichten groen mos op De mens als weerspiegeling Niet enorm complex, zou je dus kunnen denken. Maar het wordt meestal...

De afgelopen twee weken besprak ik de spanningen die opkwamen bij het opstellen van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, en welke rol de Chinese diplomaat P.C. Chang daarin heeft gespeeld. Vandaag ga ik het niet hebben over de tekst van de UVRM, maar over een voorstel dat na voltooiing werd gedaan door enkele Europese landen: de koloniale clausule. Wat zegt dit voorstel over de universaliteit van mensenrechten, en wat betekende het westers vooruitgangsdenken voor de rest van de wereld?  Op weg naar Beschaving, maar nog niet gearriveerd Het jaar is 1950. Twee jaar geleden was de Universele Verklaring door de lidstaten ingestemd (er waren geen stemmen tegen; ieder land stemde voor, blanco of was afwezig) en nu zou er gediscussieerd worden over de implementatie van mensenrechten. De UVRM was namelijk alleen een moreel document, en dus niet juridisch bindend. Bij deze besprekingen kwam een viertal Europese koloniale machten - Nederland, België, Frankrijk en het Verenigd...

Vorige week stelde ik twee monolithische vragen: wat is de geschiedenis van mensenrechtenfilosofie in China, en welke rol hebben Chinezen gespeeld in de totstandbrenging van de hedendaagse mensenrechten? In mijn bespreking van P.C. Chang en zijn pragmatische kijk op mensenrechten heb ik een beginnetje gemaakt aan de tweede vraag. Vandaag gaat het wederom over zijn bijdragen aan de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, namelijk het vaak verkeerd begrepen woord “geweten”. De Alleenheerschappij van het Verstand  We keren terug naar het zo bekende eerste artikel van de UVRM:  Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen. Deze onwrikbaar voelende woorden hebben net als alle andere teksten een geschiedenis, zo zagen we al bij de vurige discussie tussen “God” en “Natuur”. Het pleidooi voor door natuur gegeven rechten was niet het en...