Reis naar het Oosten (met enkele omwegen)

Het was hoofdpaginanieuws op de NOS: De VU krijgt geld van een Chinese universiteit voor een onderzoek naar mensenrechten. Het Cross Cultural Human Rights Centre was bedoeld om het niet-westerse perspectief op mensenrechten te belichten, en zo een pluralistische dialoog te kunnen voeren. Maar het leeuwendeel van het geld komt van een Chinese universiteit, en de Chinese beïnvloeding lijkt onmiskenbaar: de mensenrechtenschendingen in Xinjiang werden herhaaldelijk gebagatelliseerd, met verwoordingen die wel erg klinken als de officiële retoriek die de Chinese Communistische Partij bezigt. De directe reactie van de VU was om de subsidie vanuit China stop te zetten.   Dat lijkt me ook een goed idee, laat ik dat vooropstellen. Om als onderzoeksinstituut afhankelijk te zijn van een regime dat zelf geen andere perspectieven duldt, lijkt me niet heel constructief als pluralisme je doel is. En het was ook niet bepaald fraai, hoe de betrokken hoogleraar Tom Zwart zich verdedigde tegenov...

In het algemeen wordt in het Westen de opkomst van China op het wereldtoneel met argwaan tegemoet gezien. Er liggen misschien wel commerciële kansen, maar het beeld van China als nieuwe hegemoon schrikt ons toch af. Wat gebeurt er immers met onze vrijheid, onze democratie, onze waarden? Het sentiment van wantrouwen is wijdverbreid in de Nederlandse media. Maar wat is het achterliggende doel van de Chinese overheid? Welke rol wil het land spelen in de wereld? Wil het de hegemoon worden, andere staten overtuigen tot hun politieke systeem, buurlanden binnenvallen? Interpreting China’s Diplomatic Principles , een boek verschenen in 2016, probeert voor de westerse lezer een beeld te geven van het buitenlandbeleid. De auteur, Gong Li, is een Chinese politicoloog en lid van de Communistische Partij. De ondertitel “Peaceful development” doet waarschijnlijk al enige ogen rollen, en het is makkelijk om dit boek te zien als een lege propaganda-oefening. De citaten over het belang van culturele di...

De afgelopen twee weken besprak ik de spanningen die opkwamen bij het opstellen van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, en welke rol de Chinese diplomaat P.C. Chang daarin heeft gespeeld. Vandaag ga ik het niet hebben over de tekst van de UVRM, maar over een voorstel dat na voltooiing werd gedaan door enkele Europese landen: de koloniale clausule. Wat zegt dit voorstel over de universaliteit van mensenrechten, en wat betekende het westers vooruitgangsdenken voor de rest van de wereld?  Op weg naar Beschaving, maar nog niet gearriveerd Het jaar is 1950. Twee jaar geleden was de Universele Verklaring door de lidstaten ingestemd (er waren geen stemmen tegen; ieder land stemde voor, blanco of was afwezig) en nu zou er gediscussieerd worden over de implementatie van mensenrechten. De UVRM was namelijk alleen een moreel document, en dus niet juridisch bindend. Bij deze besprekingen kwam een viertal Europese koloniale machten - Nederland, België, Frankrijk en het Verenigd...

Vorige week stelde ik twee monolithische vragen: wat is de geschiedenis van mensenrechtenfilosofie in China, en welke rol hebben Chinezen gespeeld in de totstandbrenging van de hedendaagse mensenrechten? In mijn bespreking van P.C. Chang en zijn pragmatische kijk op mensenrechten heb ik een beginnetje gemaakt aan de tweede vraag. Vandaag gaat het wederom over zijn bijdragen aan de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, namelijk het vaak verkeerd begrepen woord “geweten”. De Alleenheerschappij van het Verstand  We keren terug naar het zo bekende eerste artikel van de UVRM:  Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen. Deze onwrikbaar voelende woorden hebben net als alle andere teksten een geschiedenis, zo zagen we al bij de vurige discussie tussen “God” en “Natuur”. Het pleidooi voor door natuur gegeven rechten was niet het en...

Wanneer China en Mensenrechten in één adem genoemd worden, gaat het gewoonlijk over mensenrechtenschendingen, waarvan we voorbeelden te over hebben, zowel in het heden als in de recente geschiedenis. Maar wat is de geschiedenis van mensenrechtenfilosofie in China, en welke rol hebben Chinezen gespeeld in het totstandbrengen van mensenrechten? Daar gaat deze serie over, met als eerste onderwerp: P.C. Chang en “de geleefde waarheid”.  Universeel? Mensenrechten zijn Westers. Die bewering hoor je regelmatig. En dat is problematisch; mensenrechten hebben namelijk de pretentie universeel te zijn, en als ze zouden komen uit een bepaalde culturele traditie en alleen daarbij zouden passen, vermindert dat hun geldigheid. Want waarom zou een land zich moeten houden aan regels, als die niet worden voorgeschreven door hun eigen cultuur, door hun visie op de wereld? Een land kan niet meer op de vingers worden getikt wegens het schenden van mensenrechten vanuit een moreel opzicht. Mensenrechten v...

Ongeveer een jaar geleden gaf ik aan wat vrienden een lezing over de ontstaansgeschiedenis van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Nadien stelde een van hen een fascinerende vraag: “Stel de Verklaring zou vandaag de dag worden opgesteld, wat zou er dan anders instaan?” Een mogelijk antwoord komt van de Duitse schrijver en jurist Ferdinand Von Schirach, die met behulp van enkele rechtsgeleerden en filosofen een zestal artikelen heeft opgesteld die dienen als toevoeging op de huidige Verklaring. Afgelopen week verscheen het manifest in boekvorm in het Duits onder de naam Jeder Mensch . Deze week wil ik kort ingaan op dit manifest, zijn oorsprong en de mogelijkheden die het biedt. Het document gaat als als volgt: Wij,  de burgers van de Europese Unie, achten de volgende grondrechten, als aanvulling op de Universele verklaring van de rechten van de mens, het Europees verdrag voor de rechten van de mens, het handvest van de grondrechten van de Europese Unie, en de grond...